IATA O‘zbekistonda yangi ofis ochadi va BSP tizimini joriy etadi
O'zbekiston
O‘zbekiston Markaziy Osiyodagi asosiy aviatsiya ishtirokchisi maqomini rasman mustahkamladi. Toshkentda Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) doimiy vakolatxonasining ochilishi va BSP global o‘zaro hisob-kitob tizimining ishga tushirilishi mamlakatni mintaqaviy transport xabiga aylantiradigan, parvozlar xavfsizligini oshiradigan va xalqaro reyslarni yo‘lovchilar uchun yanada qulayroq qiladigan islohotlar katalizatoriga aylanadi.
21-aprel kuni Toshkentda mintaqa fuqaro aviatsiyasi uchun tarixiy voqea yuz berdi: Xalqaro havo transporti assotsiatsiyasi (IATA) Markaziy Osiyodagi ikkinchi vakolatxonasini ochdi. Asosiy yangilik — 2026-yil oxirigacha O‘zbekistonda Billing and Settlement Plan (BSP) tizimining ishga tushirilishi bo‘ldi. Bu qaror mamlakatda sayyohlik talabining jadal o‘sishi va aviatsiya bozorining liberallashuviga to‘g‘ridan-to‘g‘ri javobdir.
Parvoz iqtisodiyoti: ochiqlik va foyda
BSP tizimining joriy etilishi sohadagi moliya oqimlarini tubdan o‘zgartiradi. Ilgari ushbu tizimning yo‘qligi aviakompaniyalarni har bir agent bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnoma tuzishga majbur qilgan bo‘lib, bu katta miqdordagi depozitlar va yuqori komissiyalarni (12% gacha) talab qilar edi. IATA standartlariga o‘tish o‘zbek tashuvchilariga dunyo bo‘ylab minglab akkreditatsiyadan o‘tgan agentliklar orqali chiptalarni ortiqcha byurokratiyasiz sotish imkonini beradi. Milliy tashuvchi tajribasi bunday yondashuvning samaradorligini ko‘rsatdi: BSPga o‘tish agentlik to‘lovlarini optimallashtirish hisobiga qariyb 8 mln dollarni tejash imkonini berdi. Yo‘lovchi uchun bu raqobatning kuchayishi va natijada tariflarning barqarorlashishini anglatadi.
Xavfsizlik — oliy ustuvorlik
IATA ofisining Toshkentda mavjudligi IOSA operatsion xavfsizlik auditini joriy etishni osonlashtiradi. Assotsiatsiya statistikasi shuni tasdiqlaydiki, sertifikatlangan aviakompaniyalarda ko‘ngilsiz hodisalar soni uch baravar kamroq. Bundan tashqari, IOSA sertifikati Yevropa bozorlariga chiqish uchun "oltin chipta" bo‘lib, o‘zbek aviakompaniyalari uchun YeI osmonini ochadi.
Infratuzilma va barqaror rivojlanish
IATA ekspertlari 2050-yilgacha O‘zbekistonda yo‘lovchi oqimining 3,3% darajasida o‘sishini bashorat qilmoqdalar, bu jahon o‘rtacha ko‘rsatkichidan yuqoridir. Ushbu salohiyatni ro‘yobga chiqarish uchun assotsiatsiya quyidagilarni tavsiya qiladi:
Samarali qurilish: Toshkent, Buxoro va Urganchdagi yangi aeroportlar aviakompaniyalar bilan maslahatlashgan holda qurilishi kerak, bu esa yuqori yig‘imlarning oldini oladi.
Ekologik tozalik (SAF): Ekologik aviatsiya yoqilg‘isini ishlab chiqarish uchun Gas-to-Liquids texnologiyasidan foydalanish O‘zbekistonni SAF eksportchisiga aylantirishi mumkin.
Bugungi kunda aviatsiya O‘zbekiston YaIMning qariyb 1 foizini shakllantiradi va 128 mingdan ortiq ish o‘rnini ta’minlaydi. IATA kelishi bilan soha shunchaki ma’muriy ofisni emas, balki global innovatsiyalarga — raqamli ro‘yxatga olish standartlaridan tortib CASS avtomatlashtirilgan yuk hisob-kitob tizimlarigacha to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish imkoniyatini qo‘lga kiritadi.
Parvoz iqtisodiyoti: ochiqlik va foyda
BSP tizimining joriy etilishi sohadagi moliya oqimlarini tubdan o‘zgartiradi. Ilgari ushbu tizimning yo‘qligi aviakompaniyalarni har bir agent bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri shartnoma tuzishga majbur qilgan bo‘lib, bu katta miqdordagi depozitlar va yuqori komissiyalarni (12% gacha) talab qilar edi. IATA standartlariga o‘tish o‘zbek tashuvchilariga dunyo bo‘ylab minglab akkreditatsiyadan o‘tgan agentliklar orqali chiptalarni ortiqcha byurokratiyasiz sotish imkonini beradi. Milliy tashuvchi tajribasi bunday yondashuvning samaradorligini ko‘rsatdi: BSPga o‘tish agentlik to‘lovlarini optimallashtirish hisobiga qariyb 8 mln dollarni tejash imkonini berdi. Yo‘lovchi uchun bu raqobatning kuchayishi va natijada tariflarning barqarorlashishini anglatadi.
Xavfsizlik — oliy ustuvorlik
IATA ofisining Toshkentda mavjudligi IOSA operatsion xavfsizlik auditini joriy etishni osonlashtiradi. Assotsiatsiya statistikasi shuni tasdiqlaydiki, sertifikatlangan aviakompaniyalarda ko‘ngilsiz hodisalar soni uch baravar kamroq. Bundan tashqari, IOSA sertifikati Yevropa bozorlariga chiqish uchun "oltin chipta" bo‘lib, o‘zbek aviakompaniyalari uchun YeI osmonini ochadi.
Infratuzilma va barqaror rivojlanish
IATA ekspertlari 2050-yilgacha O‘zbekistonda yo‘lovchi oqimining 3,3% darajasida o‘sishini bashorat qilmoqdalar, bu jahon o‘rtacha ko‘rsatkichidan yuqoridir. Ushbu salohiyatni ro‘yobga chiqarish uchun assotsiatsiya quyidagilarni tavsiya qiladi:
Samarali qurilish: Toshkent, Buxoro va Urganchdagi yangi aeroportlar aviakompaniyalar bilan maslahatlashgan holda qurilishi kerak, bu esa yuqori yig‘imlarning oldini oladi.
Ekologik tozalik (SAF): Ekologik aviatsiya yoqilg‘isini ishlab chiqarish uchun Gas-to-Liquids texnologiyasidan foydalanish O‘zbekistonni SAF eksportchisiga aylantirishi mumkin.
Bugungi kunda aviatsiya O‘zbekiston YaIMning qariyb 1 foizini shakllantiradi va 128 mingdan ortiq ish o‘rnini ta’minlaydi. IATA kelishi bilan soha shunchaki ma’muriy ofisni emas, balki global innovatsiyalarga — raqamli ro‘yxatga olish standartlaridan tortib CASS avtomatlashtirilgan yuk hisob-kitob tizimlarigacha to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirish imkoniyatini qo‘lga kiritadi.
Powered by Froala Editor