2025-yil jurnalistlar uchun eng xavfli yillardan biri bo‘ldi
Dunyo
Xalqaro Jurnalistlar Federatsiyasi (IFJ) 2025-yil bo‘yicha yakuniy hisobotini e’lon qildi. Federatsiya ma’lumotlariga ko‘ra, yil davomida dunyo bo‘ylab 128 nafar jurnalist va OAV xodimi halok bo‘lgan, ularning 10 nafari ayollar. Ushbu ro‘yxatga kasbiy faoliyat bilan bevosita bog‘liq bo‘lmagan to‘qqizta o‘lim holati ham kiritilgan. IFJ ta’kidlashicha, 10-dekabrdan keyin yana 17 ta holat tasdiqlangan bo‘lib, bu 2025-yilni jurnalistika uchun eng qonli yillardan biriga aylantirdi va jazosizlik muammosining ko‘lamini yana bir bor namoyon etdi.
1990-yildan buyon IFJ butun dunyo bo‘yicha 3 173 nafar jurnalistning o‘limini qayd etgan. O‘rtacha hisobda bu yiliga 91 ta o‘limni tashkil etadi, so‘nggi o‘n yil ichida esa halok bo‘lganlar soni 876 nafarga yetgan. Shu bilan birga, IFJ qamoqda saqlanayotgan 533 nafar jurnalist ro‘yxatini ham e’lon qildi. Qamoqqa olingan jurnalistlar soni bo‘yicha Xitoy yetakchilik qilmoqda.
Uchinchi yil ketma-ket eng xavfli hudud sifatida Yaqin Sharq va arab dunyosi qayd etildi. 2025-yilda bu mintaqada 74 nafar jurnalist halok bo‘lgan, shundan 56 nafari G‘azodagi urush fonida Falastinda o‘ldirilgan. Eng rezonansli voqealardan biri 10-avgust kuni G‘azodagi Ash-Shifo shifoxonasi yaqinida jurnalistlar joylashgan chodirga qilingan nishonli hujum bo‘ldi. Ushbu hujum oqibatida Al Jazeera muxbiri Anas ash-Sharif va yana besh nafar OAV vakili halok bo‘lgan.
Yamanda «26-sentyabr» gazetasi tahririyatiga qilingan aviazarba oqibatida 13 nafar jurnalist va media xodimi vafot etdi. IFJ bu hodisani kuzatuvlar tarixidagi OAVga qarshi eng og‘ir hujumlardan biri sifatida baholaydi. Jurnalistlar o‘ldirilishi holatlari, shuningdek, Suriya va Eronda ham qayd etilgan. Shu bilan birga, mintaqa mamlakatlarida matbuotga bosim davom etmoqda: qamoqlarda 74 nafar jurnalist saqlanmoqda, ularning aksariyati Isroil, Misr va Yamanda.
Osiyo-Tinch okeani mintaqasida 2025-yilda 15 nafar jurnalist halok bo‘lgan. IFJ Hindistonda tergov materiallari sababli shafqatsizlarcha o‘ldirilgan jurnalist Mukesh Chandrakar ishi alohida tashvish uyg‘otayotganini ta’kidlaydi. Ushbu mintaqa jurnalistlar qamoqqa olinishi bo‘yicha dunyoda yetakchi bo‘lib qolmoqda — jami 277 nafar jurnalist qamoqda, ularning katta qismi Xitoyda, jumladan Gonkongda.
Yevropada 10 ta jurnalist o‘limi qayd etilgan bo‘lib, ularning sakkiztasi Ukrainada sodir bo‘lgan. IFJ jurnalistlar va ularning transport vositalariga qarshi dronlardan nishonli foydalanish xavfli tendensiyaga aylanayotganidan ogohlantirmoqda. Yevropada qamoqda saqlanayotgan jurnalistlar soni qariyb 40 taga oshgan, bunga asosan Ozarbayjon va Rossiyadagi repressiyalar sabab bo‘lgan.
Afrikada 2025-yilda 18 nafar media xodimi halok bo‘lgan, jumladan Nigeriyada sodir bo‘lgan avtohalokatda vafot etgan yetti kishi IFJ tomonidan kasbiy faoliyat bilan bog‘liq bo‘lmagan holatlar sifatida tasniflangan. Sudan yana fuqarolar urushi sharoitida ishlashda davom etayotgan jurnalistlarga qarshi zo‘ravonlik markaziga aylangan. Mintaqa qamoqlarida 27 nafar jurnalist qolmoqda, ko‘plab mamlakatlarda esa milliy qonunchilik OAVga bosim o‘tkazish vositasi sifatida qo‘llanmoqda.
Amerika qit’asida yil davomida 11 nafar jurnalist o‘ldirilgan. Eng og‘ir vaziyat Peruda kuzatilgan bo‘lib, deyarli o‘n yillik tanaffusdan so‘ng to‘rtta jurnalist o‘ldirilgan. Meksikada uch nafar, Kolumbiya, Gonduras va Ekvadorda esa bittadan jurnalist halok bo‘lgan. Mintaqada olti nafar jurnalist qamoqda qolmoqda, jumladan Venesuelada.
IFJ bosh kotibi Entoni Bellanjening ta’kidlashicha, bir yil ichida 128 nafar jurnalistning o‘limi shunchaki statistika emas, balki global inqirozdir. U jurnalistlarni himoya qilish va ularning mustaqilligini ta’minlash bo‘yicha BMT konvensiyasini qabul qilish zarurligini alohida urg‘uladi.
Uchinchi yil ketma-ket eng xavfli hudud sifatida Yaqin Sharq va arab dunyosi qayd etildi. 2025-yilda bu mintaqada 74 nafar jurnalist halok bo‘lgan, shundan 56 nafari G‘azodagi urush fonida Falastinda o‘ldirilgan. Eng rezonansli voqealardan biri 10-avgust kuni G‘azodagi Ash-Shifo shifoxonasi yaqinida jurnalistlar joylashgan chodirga qilingan nishonli hujum bo‘ldi. Ushbu hujum oqibatida Al Jazeera muxbiri Anas ash-Sharif va yana besh nafar OAV vakili halok bo‘lgan.
Yamanda «26-sentyabr» gazetasi tahririyatiga qilingan aviazarba oqibatida 13 nafar jurnalist va media xodimi vafot etdi. IFJ bu hodisani kuzatuvlar tarixidagi OAVga qarshi eng og‘ir hujumlardan biri sifatida baholaydi. Jurnalistlar o‘ldirilishi holatlari, shuningdek, Suriya va Eronda ham qayd etilgan. Shu bilan birga, mintaqa mamlakatlarida matbuotga bosim davom etmoqda: qamoqlarda 74 nafar jurnalist saqlanmoqda, ularning aksariyati Isroil, Misr va Yamanda.
Osiyo-Tinch okeani mintaqasida 2025-yilda 15 nafar jurnalist halok bo‘lgan. IFJ Hindistonda tergov materiallari sababli shafqatsizlarcha o‘ldirilgan jurnalist Mukesh Chandrakar ishi alohida tashvish uyg‘otayotganini ta’kidlaydi. Ushbu mintaqa jurnalistlar qamoqqa olinishi bo‘yicha dunyoda yetakchi bo‘lib qolmoqda — jami 277 nafar jurnalist qamoqda, ularning katta qismi Xitoyda, jumladan Gonkongda.
Yevropada 10 ta jurnalist o‘limi qayd etilgan bo‘lib, ularning sakkiztasi Ukrainada sodir bo‘lgan. IFJ jurnalistlar va ularning transport vositalariga qarshi dronlardan nishonli foydalanish xavfli tendensiyaga aylanayotganidan ogohlantirmoqda. Yevropada qamoqda saqlanayotgan jurnalistlar soni qariyb 40 taga oshgan, bunga asosan Ozarbayjon va Rossiyadagi repressiyalar sabab bo‘lgan.
Afrikada 2025-yilda 18 nafar media xodimi halok bo‘lgan, jumladan Nigeriyada sodir bo‘lgan avtohalokatda vafot etgan yetti kishi IFJ tomonidan kasbiy faoliyat bilan bog‘liq bo‘lmagan holatlar sifatida tasniflangan. Sudan yana fuqarolar urushi sharoitida ishlashda davom etayotgan jurnalistlarga qarshi zo‘ravonlik markaziga aylangan. Mintaqa qamoqlarida 27 nafar jurnalist qolmoqda, ko‘plab mamlakatlarda esa milliy qonunchilik OAVga bosim o‘tkazish vositasi sifatida qo‘llanmoqda.
Amerika qit’asida yil davomida 11 nafar jurnalist o‘ldirilgan. Eng og‘ir vaziyat Peruda kuzatilgan bo‘lib, deyarli o‘n yillik tanaffusdan so‘ng to‘rtta jurnalist o‘ldirilgan. Meksikada uch nafar, Kolumbiya, Gonduras va Ekvadorda esa bittadan jurnalist halok bo‘lgan. Mintaqada olti nafar jurnalist qamoqda qolmoqda, jumladan Venesuelada.
IFJ bosh kotibi Entoni Bellanjening ta’kidlashicha, bir yil ichida 128 nafar jurnalistning o‘limi shunchaki statistika emas, balki global inqirozdir. U jurnalistlarni himoya qilish va ularning mustaqilligini ta’minlash bo‘yicha BMT konvensiyasini qabul qilish zarurligini alohida urg‘uladi.
Powered by Froala Editor