AQSh davlat qarzi ilk bor $40 trln dan oshdi: beshta asosiy raqam
Iqtisodiyot
AQSh davlat qarzi tarixda ilk bor $40 trlndan oshdi. Qarz hajmi besh oydan kam vaqt ichida qariyb $1 trln ga ko‘paydi. Rekord darajadagi qarzdorlik budjet taqchilligining saqlanib qolayotgani, qarzga xizmat ko‘rsatish xarajatlarining oshishi hamda AQSh davlat obligatsiyalari daromadliligining yuqorilashi fonida yuzaga keldi.
AQSh Moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, $40 trln lik marraga 2026 yil avgust oyida erishilgan. Avvalgi — $39 trln lik ko‘rsatkich mart oyida qayd etilgan. Bu qarzning o‘sish sur’ati tezlashganini anglatadi.
Qarz iqtisodiyot hajmidan yuqori
Nominal ko‘rinishda AQSh davlat qarzi dunyodagi eng katta qarz hisoblanadi. Biroq bu ko‘rsatkichning o‘zi davlatning qarz yukini to‘liq aks ettirmaydi. Buning uchun qarzning yalpi ichki mahsulotga nisbati muhimroq ko‘rsatkich hisoblanadi.
Xalqaro valyuta jamg‘armasi bahosiga ko‘ra, 2026 yilda AQSh davlat boshqaruvi sektorining yalpi qarzi $40,7 trln, mamlakat nominal YAIMi esa $32,4 trlnni tashkil etadi. Natijada qarzning YAIMga nisbati **125,8%**ga yetadi.
Taqqoslash uchun, 2012 yilda bu ko‘rsatkich 103,7% edi. Demak, mazkur davrda davlat qarzi AQSh iqtisodiyotiga nisbatan tezroq o‘sgan.
Qarzning hozirgi darajasi bir necha o‘n yilliklar davomida to‘plangan budjet taqchilligining natijasidir. Urushlar, iqtisodiy retsessiyalar va COVID-19 pandemiyasi davridagi keng ko‘lamli davlat xarajatlari qarzning keskin oshishiga sabab bo‘lgan.
Foiz to‘lovlariga $1 trln dan ortiq sarflanmoqda
Qarz hajmining o‘sishi bilan bog‘liq asosiy muammolardan biri — unga xizmat ko‘rsatish xarajatlarining oshishidir.
2026 moliya yilida federal hukumatning sof foiz to‘lovlari taxminan $1,04 trlnga baholanmoqda. Shu tariqa, qarzga xizmat ko‘rsatish xarajatlari federal budjetning eng yirik yo‘nalishlari bilan tenglashib, mudofaa xarajatlaridan ham oshib ketmoqda. Mudofaaga ajratiladigan mablag‘ taxminan $918 mlrdni tashkil etadi.
Qarzning to‘planish mexanizmi nisbatan oddiy: federal hukumat oladigan daromadidan ko‘proq mablag‘ sarflaydi. Ushbu tafovutni qoplash uchun yangi qarz majburiyatlari chiqariladi.
Prognozlarga ko‘ra, 2026 moliya yilida federal xarajatlar qariyb $7,4 trln, daromadlar esa $5,6 trlnni tashkil etadi. Natijada taqchillik qariyb $1,8 trln bo‘ladi.
Foiz xarajatlari qancha yuqori bo‘lsa, mavjud qarzga xizmat ko‘rsatish uchun shuncha ko‘p mablag‘ talab qilinadi. Budjet taqchilligi saqlanib qolsa, hukumat qo‘shimcha mablag‘ jalb qilishga majbur bo‘ladi.
AQSh qarzining asosiy egalar kimlar?
$40 trlnning barchasi xorijiy davlatlar oldidagi majburiyatlardan iborat emas. Yalpi federal qarz xususiy investorlar oldidagi majburiyatlar bilan birga hukumatning o‘z ichidagi qarzlarini ham o‘z ichiga oladi.
Eng katta qism — $32 trln dan ortiq — xususiy investorlar qo‘lidagi qarzga to‘g‘ri keladi. Ular qatoriga AQSh fuqarolari va kompaniyalari, banklar, pensiya va investitsiya fondlari, sug‘urta kompaniyalari, shtat va mahalliy hokimiyatlar, Federal zaxira tizimi hamda xorijiy investorlar kiradi.
AQSh Moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yil iyun oyi oxirida federal qarzning qariyb 76% ichki investorlar qo‘lida bo‘lgan.
Xorijiy va xalqaro investorlar $9,27 trln, ya’ni qarzning 24,1%iga egalik qilgan. AQSh g‘aznachilik qimmatli qog‘ozlarining eng yirik xorijiy egasi Yaponiya bo‘lib, uning ulushi $1,12 trlnni tashkil etgan.
Obligatsiyalar daromadliligi nega oshmoqda?
Rekord darajadagi qarz investorlarda AQSh davlat obligatsiyalari bozoriga nisbatan e’tiborni kuchaytirdi.
30 yillik AQSh g‘aznachilik obligatsiyalari daromadliligi seshanba kuni deyarli **5,34%**ga yetdi. Bu 2007 yildan beri eng yuqori ko‘rsatkich bo‘ldi.
Bozor dinamikasiga inflyatsiya xavfi, geosiyosiy keskinlik, davlat qarzlari hajmi va AQShning kelgusidagi budjet siyosati bo‘yicha kutilmalar ta’sir ko‘rsatmoqda.
Daromadlilikning oshishi hukumat uchun yangi qarz olish qiymatining ko‘tarilishini anglatadi. Shu bilan birga, davlat obligatsiyalari bo‘yicha yuqori stavkalar korporativ moliyalashtirish va ipoteka kreditlari qiymatiga ham ta’sir qilishi mumkin.
AQSh Moliya vazirligi uzoq muddatli obligatsiyalarni qayta sotib olish dasturini kengaytirdi. Biroq ayrim tahlilchilar bunday choralar asosan bozor holatiga ta’sir qilishi, budjet taqchilligining asosiy muammosini esa hal etmasligini ta’kidlamoqda.
2036 yilga borib $64 trln?
AQSh qarzining kelgusi dinamikasi asosiy savollardan biri bo‘lib qolmoqda.
AQSh Kongressining Budjet boshqarmasi amaldagi budjet siyosati trayektoriyasini barqaror emas, deb baholagan. Idora prognoziga ko‘ra, yalpi federal qarz 2036 yil oxiriga kelib $64 trlnga yaqinlashishi mumkin.
Agar hozirgi tendensiya saqlansa, hukumat xarajatlarni qisqartirish, soliq tushumlarini oshirish yoki qo‘shimcha qarz olish o‘rtasida tanlov qilishi kerak bo‘ladi.
Bunda iqtisodiy o‘sish ham muhim omil bo‘lib qoladi. CBO 2027–2036 yillarda AQSh real YAIMi yiliga o‘rtacha **1,8%**ga o‘sishini kutmoqda. Xalqaro valyuta jamg‘armasi esa 2026 yilda AQSh iqtisodiyoti 2,3%ga o‘sishini prognoz qilmoqda.
Shunday qilib, masala faqat qarzning mutlaq hajmida emas. Asosiy e’tibor davlat xarajatlari, daromadlari, iqtisodiy o‘sish va qarzga xizmat ko‘rsatish qiymati o‘rtasidagi nisbatga qaratilmoqda.
$40 trlnlik rekord dunyoning eng yirik iqtisodiyoti uchun navbatdagi muhim marraga aylandi. Moliyaviy bozorlar uchun esa asosiy masala raqamning o‘zi emas, balki AQSh iqtisodiyoti kelgusida qarzga xizmat ko‘rsatish xarajatlarini qoplash uchun yetarli daromad yaratish qobiliyatidir.
Qarz iqtisodiyot hajmidan yuqori
Nominal ko‘rinishda AQSh davlat qarzi dunyodagi eng katta qarz hisoblanadi. Biroq bu ko‘rsatkichning o‘zi davlatning qarz yukini to‘liq aks ettirmaydi. Buning uchun qarzning yalpi ichki mahsulotga nisbati muhimroq ko‘rsatkich hisoblanadi.
Xalqaro valyuta jamg‘armasi bahosiga ko‘ra, 2026 yilda AQSh davlat boshqaruvi sektorining yalpi qarzi $40,7 trln, mamlakat nominal YAIMi esa $32,4 trlnni tashkil etadi. Natijada qarzning YAIMga nisbati **125,8%**ga yetadi.
Taqqoslash uchun, 2012 yilda bu ko‘rsatkich 103,7% edi. Demak, mazkur davrda davlat qarzi AQSh iqtisodiyotiga nisbatan tezroq o‘sgan.
Qarzning hozirgi darajasi bir necha o‘n yilliklar davomida to‘plangan budjet taqchilligining natijasidir. Urushlar, iqtisodiy retsessiyalar va COVID-19 pandemiyasi davridagi keng ko‘lamli davlat xarajatlari qarzning keskin oshishiga sabab bo‘lgan.
Foiz to‘lovlariga $1 trln dan ortiq sarflanmoqda
Qarz hajmining o‘sishi bilan bog‘liq asosiy muammolardan biri — unga xizmat ko‘rsatish xarajatlarining oshishidir.
2026 moliya yilida federal hukumatning sof foiz to‘lovlari taxminan $1,04 trlnga baholanmoqda. Shu tariqa, qarzga xizmat ko‘rsatish xarajatlari federal budjetning eng yirik yo‘nalishlari bilan tenglashib, mudofaa xarajatlaridan ham oshib ketmoqda. Mudofaaga ajratiladigan mablag‘ taxminan $918 mlrdni tashkil etadi.
Qarzning to‘planish mexanizmi nisbatan oddiy: federal hukumat oladigan daromadidan ko‘proq mablag‘ sarflaydi. Ushbu tafovutni qoplash uchun yangi qarz majburiyatlari chiqariladi.
Prognozlarga ko‘ra, 2026 moliya yilida federal xarajatlar qariyb $7,4 trln, daromadlar esa $5,6 trlnni tashkil etadi. Natijada taqchillik qariyb $1,8 trln bo‘ladi.
Foiz xarajatlari qancha yuqori bo‘lsa, mavjud qarzga xizmat ko‘rsatish uchun shuncha ko‘p mablag‘ talab qilinadi. Budjet taqchilligi saqlanib qolsa, hukumat qo‘shimcha mablag‘ jalb qilishga majbur bo‘ladi.
AQSh qarzining asosiy egalar kimlar?
$40 trlnning barchasi xorijiy davlatlar oldidagi majburiyatlardan iborat emas. Yalpi federal qarz xususiy investorlar oldidagi majburiyatlar bilan birga hukumatning o‘z ichidagi qarzlarini ham o‘z ichiga oladi.
Eng katta qism — $32 trln dan ortiq — xususiy investorlar qo‘lidagi qarzga to‘g‘ri keladi. Ular qatoriga AQSh fuqarolari va kompaniyalari, banklar, pensiya va investitsiya fondlari, sug‘urta kompaniyalari, shtat va mahalliy hokimiyatlar, Federal zaxira tizimi hamda xorijiy investorlar kiradi.
AQSh Moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2026 yil iyun oyi oxirida federal qarzning qariyb 76% ichki investorlar qo‘lida bo‘lgan.
Xorijiy va xalqaro investorlar $9,27 trln, ya’ni qarzning 24,1%iga egalik qilgan. AQSh g‘aznachilik qimmatli qog‘ozlarining eng yirik xorijiy egasi Yaponiya bo‘lib, uning ulushi $1,12 trlnni tashkil etgan.
Obligatsiyalar daromadliligi nega oshmoqda?
Rekord darajadagi qarz investorlarda AQSh davlat obligatsiyalari bozoriga nisbatan e’tiborni kuchaytirdi.
30 yillik AQSh g‘aznachilik obligatsiyalari daromadliligi seshanba kuni deyarli **5,34%**ga yetdi. Bu 2007 yildan beri eng yuqori ko‘rsatkich bo‘ldi.
Bozor dinamikasiga inflyatsiya xavfi, geosiyosiy keskinlik, davlat qarzlari hajmi va AQShning kelgusidagi budjet siyosati bo‘yicha kutilmalar ta’sir ko‘rsatmoqda.
Daromadlilikning oshishi hukumat uchun yangi qarz olish qiymatining ko‘tarilishini anglatadi. Shu bilan birga, davlat obligatsiyalari bo‘yicha yuqori stavkalar korporativ moliyalashtirish va ipoteka kreditlari qiymatiga ham ta’sir qilishi mumkin.
AQSh Moliya vazirligi uzoq muddatli obligatsiyalarni qayta sotib olish dasturini kengaytirdi. Biroq ayrim tahlilchilar bunday choralar asosan bozor holatiga ta’sir qilishi, budjet taqchilligining asosiy muammosini esa hal etmasligini ta’kidlamoqda.
2036 yilga borib $64 trln?
AQSh qarzining kelgusi dinamikasi asosiy savollardan biri bo‘lib qolmoqda.
AQSh Kongressining Budjet boshqarmasi amaldagi budjet siyosati trayektoriyasini barqaror emas, deb baholagan. Idora prognoziga ko‘ra, yalpi federal qarz 2036 yil oxiriga kelib $64 trlnga yaqinlashishi mumkin.
Agar hozirgi tendensiya saqlansa, hukumat xarajatlarni qisqartirish, soliq tushumlarini oshirish yoki qo‘shimcha qarz olish o‘rtasida tanlov qilishi kerak bo‘ladi.
Bunda iqtisodiy o‘sish ham muhim omil bo‘lib qoladi. CBO 2027–2036 yillarda AQSh real YAIMi yiliga o‘rtacha **1,8%**ga o‘sishini kutmoqda. Xalqaro valyuta jamg‘armasi esa 2026 yilda AQSh iqtisodiyoti 2,3%ga o‘sishini prognoz qilmoqda.
Shunday qilib, masala faqat qarzning mutlaq hajmida emas. Asosiy e’tibor davlat xarajatlari, daromadlari, iqtisodiy o‘sish va qarzga xizmat ko‘rsatish qiymati o‘rtasidagi nisbatga qaratilmoqda.
$40 trlnlik rekord dunyoning eng yirik iqtisodiyoti uchun navbatdagi muhim marraga aylandi. Moliyaviy bozorlar uchun esa asosiy masala raqamning o‘zi emas, balki AQSh iqtisodiyoti kelgusida qarzga xizmat ko‘rsatish xarajatlarini qoplash uchun yetarli daromad yaratish qobiliyatidir.
Powered by Froala Editor