MDH yetakchilari hamkorlik ustuvor yo‘nalishlari va yangi tashabbuslarni belgiladi
Iqtisodiyot
Mustaqil Davlatlar Hamdo‘stligi davlat rahbarlari MDH tashkil topganining 35 yilligiga bag‘ishlangan sammitda ishtirok etish uchun Turkmanistonning Avaza shahrida yig‘ildi. Kengaytirilgan formatdagi uchrashuvda Eron prezidenti Masud Pezeshkian va SHHT bosh kotibi Nurlan Yermekbayev ham qatnashdi. Muhokamalarda savdo, sanoat kooperatsiyasi, transport, energetika, raqamlashtirish va mintaqaviy xavfsizlik masalalari asosiy o‘rin tutdi.
O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev o‘zaro savdodagi texnik to‘siqlarni bartaraf etish, muvofiqlik sertifikatlarini o‘zaro tan olishni kengaytirish va kompaniyalarning davlat xaridlarida ishtirok etishini soddalashtirishni taklif qildi. U oziq-ovqat mahsulotlari va o‘g‘itlar eksportiga cheklovlar joriy etilishidan oldin maslahatlashuvlar o‘tkazish, qo‘shma ishlab chiqarish korxonalari va erkin iqtisodiy zonalarni tashkil etish tashabbuslarini ham ilgari surdi. Shuningdek, integratsiyalashgan logistika markazlarini rivojlantirish, tranzit xarajatlarini kamaytirish, yuk tashish qoidalarini muvofiqlashtirish, yagona transport axborot tizimini yaratish va energiyaga bo‘lgan uzoq muddatli ehtiyojni prognozlash taklif etildi. Mirziyoyev resurslardan tejamkor foydalanish hamda transchegaraviy kiberjinoyatlar va firibgarlikka qarshi kurashish uchun qo‘shma aloqa markazini tashkil etish zarurligini ta’kidladi.
Tojikiston prezidenti Emomali Rahmon MDHni siyosiy, iqtisodiy, gumanitar hamkorlik va xavfsizlikni ta’minlash uchun muhim maydon deb atadi. U sanoat kooperatsiyasi, transport, raqamlashtirish, sun’iy intellekt, yashil iqtisodiyot va qayta tiklanuvchi energetikani rivojlantirishga e’tibor qaratdi. Rahmon 2027–2036-yillarni kelajak avlodlar manfaatlari yo‘lida tinchlikni mustahkamlash xalqaro o‘n yilligi deb e’lon qilish tashabbusini eslatdi. Dushanbe 2027-yil iyunida BMT va xalqaro hamkorlar bilan birgalikda yuqori darajadagi konferensiya o‘tkazishni rejalashtirmoqda.
Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan Ozarbayjon bilan tinchlik amalda qaror topganini bildirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ikki yildan ortiq vaqt davomida otishmalar oqibatida qurbonlar bo‘lmagan, qariyb bir yildan beri Ozarbayjon temiryo‘li orqali Armaniston yuklari tashilmoqda, tomonlar esa chegara hududining 12 kilometrlik qismini delimitatsiya va demarkatsiya qilgan. Pashinyan 1991-yilgi Olmaota deklaratsiyasining chegaralarni belgilash jarayonidagi ahamiyatini ham ta’kidladi.
Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyev mamlakat 2028-yilda MDHga raislik qilishga va shu yil kuzida davlat rahbarlari sammitini o‘tkazishga tayyorligini bildirdi. Boku Ozarbayjon orqali o‘tuvchi Sharq–G‘arb va Shimol–Janub yo‘laklarining har biri bo‘yicha yillik yuk tashish hajmini 15 million tonnaga yetkazishni maqsad qilgan. 2026-yilning birinchi yarmida mamlakat orqali tranzit 10 foizga oshib, qariyb 8 million tonnaga yetdi. Aliyev Turkmaniston bilan strategik munosabatlarning ahamiyatini ham qayd etdi.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin 2025-yilda Rossiyaning MDH davlatlari bilan tovar ayirboshlash hajmi 110 milliard dollardan oshganini, o‘zaro hisob-kitoblarda milliy valyutalar ulushi esa 90 foizdan yuqori bo‘lganini ma’lum qildi. U savdo to‘siqlarini bartaraf etish, pul yuvish, korrupsiya, kiberjinoyatchilik, narkotrafik, terrorizm va uyushgan jinoyatchilikka qarshi hamkorlikni kuchaytirishga chaqirdi. Putin umumiy tarixiy xotirani saqlash muhimligini ham ta’kidladi.
Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jomart Toqayev MDHni 2035-yilgacha rivojlantirish bo‘yicha yagona strategiya ishlab chiqish hamda 2027–2030-yillarga mo‘ljallangan sanoat va texnologik loyihalarni amalga oshirishni taklif etdi. Uning tashabbuslari orasida uzunligi 1 500 kilometrdan ortiq bo‘lgan Orol–Kaspiy temiryo‘l yo‘nalishi ham bor. Qozog‘iston tomonining bahosiga ko‘ra, ushbu yo‘nalish Xitoy va Yevropa o‘rtasidagi masofani 1 000 kilometrga, yuk tashish vaqtini esa uch kunga qisqartirishi mumkin. Toqayev Rossiya bilan avtonom transchegaraviy yuk tashishni rivojlantirish, 2027-yilning birinchi choragida Astanada sun’iy intellekt forumini o‘tkazish va MDHning raqamli «Oltin kutubxona fondi»ni yaratishni ham taklif qildi. Uning ma’lumotiga ko‘ra, Qozog‘istonning MDH mamlakatlari bilan tovar ayirboshlash hajmi 2025-yilda qariyb 40 milliard dollarni tashkil etgan va 2026-yilning dastlabki yetti oyida 10 foizga oshgan.
Belarus prezidenti Aleksandr Lukashenko MDH salohiyati hali to‘liq ishga solinmaganini aytib, iqtisodiy va gumanitar aloqalarni saqlashga chaqirdi. Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov savdo, investitsiyalar, qo‘shma ishlab chiqarish, energetika, qishloq xo‘jaligi, transport, logistika, raqamli iqtisodiyot va innovatsiyalarni rivojlantirishga urg‘u berdi. U davlat rahbarlarini 2027-yil oktabrida Qirg‘izistonda o‘tkazilishi rejalashtirilgan ikkinchi «Bishkek+25» global tog‘ sammitiga taklif qildi hamda 2028-yilda Chingiz Aytmatov tavalludining 100 yilligiga bag‘ishlangan tadbirlarni tashkil etishni taklif etdi.
Eron prezidenti Masud Pezeshkian tranzit, energetika, savdo, konchilik, investitsiyalar, texnologiyalar va turizmni rivojlantirish uchun Eron ishtirokidagi «MDH+1» formatini taklif qildi.
Sammit yakunlariga ko‘ra, 2027-yilda MDHga raislik qilish O‘zbekistonga topshirildi, Turkmaniston va Ozarbayjon esa hamraislik qiladi. 2028-yil Ijtimoiy rivojlanish va hayot sifatini yaxshilash yili, 2029-yil esa Transport bog‘liqligi yili deb e’lon qilindi. Ishtirokchilar aholini ro‘yxatga olish, axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatlarga qarshi kurashish, bosh prokurorlar hamkorligi va mahkumlarni jazoni o‘tash uchun topshirish bo‘yicha qator qarorlarni ham ma’qulladi.
Tojikiston prezidenti Emomali Rahmon MDHni siyosiy, iqtisodiy, gumanitar hamkorlik va xavfsizlikni ta’minlash uchun muhim maydon deb atadi. U sanoat kooperatsiyasi, transport, raqamlashtirish, sun’iy intellekt, yashil iqtisodiyot va qayta tiklanuvchi energetikani rivojlantirishga e’tibor qaratdi. Rahmon 2027–2036-yillarni kelajak avlodlar manfaatlari yo‘lida tinchlikni mustahkamlash xalqaro o‘n yilligi deb e’lon qilish tashabbusini eslatdi. Dushanbe 2027-yil iyunida BMT va xalqaro hamkorlar bilan birgalikda yuqori darajadagi konferensiya o‘tkazishni rejalashtirmoqda.
Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan Ozarbayjon bilan tinchlik amalda qaror topganini bildirdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, ikki yildan ortiq vaqt davomida otishmalar oqibatida qurbonlar bo‘lmagan, qariyb bir yildan beri Ozarbayjon temiryo‘li orqali Armaniston yuklari tashilmoqda, tomonlar esa chegara hududining 12 kilometrlik qismini delimitatsiya va demarkatsiya qilgan. Pashinyan 1991-yilgi Olmaota deklaratsiyasining chegaralarni belgilash jarayonidagi ahamiyatini ham ta’kidladi.
Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyev mamlakat 2028-yilda MDHga raislik qilishga va shu yil kuzida davlat rahbarlari sammitini o‘tkazishga tayyorligini bildirdi. Boku Ozarbayjon orqali o‘tuvchi Sharq–G‘arb va Shimol–Janub yo‘laklarining har biri bo‘yicha yillik yuk tashish hajmini 15 million tonnaga yetkazishni maqsad qilgan. 2026-yilning birinchi yarmida mamlakat orqali tranzit 10 foizga oshib, qariyb 8 million tonnaga yetdi. Aliyev Turkmaniston bilan strategik munosabatlarning ahamiyatini ham qayd etdi.
Rossiya prezidenti Vladimir Putin 2025-yilda Rossiyaning MDH davlatlari bilan tovar ayirboshlash hajmi 110 milliard dollardan oshganini, o‘zaro hisob-kitoblarda milliy valyutalar ulushi esa 90 foizdan yuqori bo‘lganini ma’lum qildi. U savdo to‘siqlarini bartaraf etish, pul yuvish, korrupsiya, kiberjinoyatchilik, narkotrafik, terrorizm va uyushgan jinoyatchilikka qarshi hamkorlikni kuchaytirishga chaqirdi. Putin umumiy tarixiy xotirani saqlash muhimligini ham ta’kidladi.
Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jomart Toqayev MDHni 2035-yilgacha rivojlantirish bo‘yicha yagona strategiya ishlab chiqish hamda 2027–2030-yillarga mo‘ljallangan sanoat va texnologik loyihalarni amalga oshirishni taklif etdi. Uning tashabbuslari orasida uzunligi 1 500 kilometrdan ortiq bo‘lgan Orol–Kaspiy temiryo‘l yo‘nalishi ham bor. Qozog‘iston tomonining bahosiga ko‘ra, ushbu yo‘nalish Xitoy va Yevropa o‘rtasidagi masofani 1 000 kilometrga, yuk tashish vaqtini esa uch kunga qisqartirishi mumkin. Toqayev Rossiya bilan avtonom transchegaraviy yuk tashishni rivojlantirish, 2027-yilning birinchi choragida Astanada sun’iy intellekt forumini o‘tkazish va MDHning raqamli «Oltin kutubxona fondi»ni yaratishni ham taklif qildi. Uning ma’lumotiga ko‘ra, Qozog‘istonning MDH mamlakatlari bilan tovar ayirboshlash hajmi 2025-yilda qariyb 40 milliard dollarni tashkil etgan va 2026-yilning dastlabki yetti oyida 10 foizga oshgan.
Belarus prezidenti Aleksandr Lukashenko MDH salohiyati hali to‘liq ishga solinmaganini aytib, iqtisodiy va gumanitar aloqalarni saqlashga chaqirdi. Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov savdo, investitsiyalar, qo‘shma ishlab chiqarish, energetika, qishloq xo‘jaligi, transport, logistika, raqamli iqtisodiyot va innovatsiyalarni rivojlantirishga urg‘u berdi. U davlat rahbarlarini 2027-yil oktabrida Qirg‘izistonda o‘tkazilishi rejalashtirilgan ikkinchi «Bishkek+25» global tog‘ sammitiga taklif qildi hamda 2028-yilda Chingiz Aytmatov tavalludining 100 yilligiga bag‘ishlangan tadbirlarni tashkil etishni taklif etdi.
Eron prezidenti Masud Pezeshkian tranzit, energetika, savdo, konchilik, investitsiyalar, texnologiyalar va turizmni rivojlantirish uchun Eron ishtirokidagi «MDH+1» formatini taklif qildi.
Sammit yakunlariga ko‘ra, 2027-yilda MDHga raislik qilish O‘zbekistonga topshirildi, Turkmaniston va Ozarbayjon esa hamraislik qiladi. 2028-yil Ijtimoiy rivojlanish va hayot sifatini yaxshilash yili, 2029-yil esa Transport bog‘liqligi yili deb e’lon qilindi. Ishtirokchilar aholini ro‘yxatga olish, axborot texnologiyalari sohasidagi jinoyatlarga qarshi kurashish, bosh prokurorlar hamkorligi va mahkumlarni jazoni o‘tash uchun topshirish bo‘yicha qator qarorlarni ham ma’qulladi.
Powered by Froala Editor