SNV-III muddati tugadi: yadroviy qurollar nazoratisiz dunyo
Dunyo
2026 yil 5 fevralda Rossiya va AQSH o‘rtasidagi Strategik hujum qurollarini kamaytirish va cheklash bo‘yicha kelishuv (SNV-III) muddati tugadi. Bu so‘nggi shartnoma bo‘lib, ikki mamlakatning yadroviy arsenalini cheklab kelgan. 1972 yildan beri birinchi marta dunyoning eng yirik yadroviy davlatlari o‘rtasida na amaldagi shartnoma, na strategik qurollarni nazorat qilish bo‘yicha muzokaralar mavjud.
.jpg&w=3840&q=75)
SNV-III 2010 yilda Rossiya va AQSH rahbarlari Dmitriy Medvedev va Barak Obama tomonidan imzolangan, 2011 yil 5 fevralda kuchga kirgan va 2021 yilda yana besh yilga uzaytirilgan edi. U shartnoma doirasida MBR, BPRL, og‘ir bombardimonchi va yadroviy zaryadlar soni cheklangan.
Shartnomaning asosiy qiymati nafaqat arzenallarni cheklashda, balki tekshiruv mexanizmlarida edi: bildirishnomalar almashinuvi, o‘zaro inspeksiyalar va nizoli masalalarni hal qilish uchun Ikki tomonlama maslahat qo‘mitasi. 10 yil davomida tomonlar 300 dan ortiq inspeksiya o‘tkazgan va 25 mingdan ortiq bildirishnomalarni almashgan.
Rossiya 2023 yilda Ukrainadagi mojaro fonida SNV-III ishtirokini to‘xtatdi, AQSH esa strategik qurollarining holati bo‘yicha ma’lumot berishni to‘xtatdi. Shartnomani yana uzaytirish huquqiy jihatdan imkonsiz, rasmiy kelishuvga erishilmadi.
Ekspertlar ta’kidlashicha, SNV-III muddati tugashi global yadroviy nazoratda ramziy va amaliy bo‘shliq yaratadi. Shaffoflik va bashorat qilish imkoniyati yo‘qoladi, yangi kelishuvlarni tayyorlash qiyinlashadi va strategik noaniqlik ortadi. Shu bilan birga, xavf darhol oshmaydi: tezkor yadroviy zaryadlarni ko‘paytirish texnik jihatdan va vaqtinchalik cheklangan.
Shuningdek, boshqa yadroviy davlatlar — Xitoy, Buyuk Britaniya va Fransiya — ikki tomonlama nazoratda ishtirok etmaydi. Ularning arzenallari AQSH va Rossiyaga nisbatan ancha kichik, ammo global strategik barqarorlikni muhokama qilishda hisobga olinadi.
Kreml vakili Dmitriy Peskov ta’kidladi: tomonlar endi «keyingi qadamlarni tanlashda erkin» va Rossiya «javobgar va o‘ylangan tarzda» xavflarni nazorat qilish choralari ko‘radi va siyosiy-diplomatik muloqotga ochiq bo‘ladi.
Shartnomaning asosiy qiymati nafaqat arzenallarni cheklashda, balki tekshiruv mexanizmlarida edi: bildirishnomalar almashinuvi, o‘zaro inspeksiyalar va nizoli masalalarni hal qilish uchun Ikki tomonlama maslahat qo‘mitasi. 10 yil davomida tomonlar 300 dan ortiq inspeksiya o‘tkazgan va 25 mingdan ortiq bildirishnomalarni almashgan.
Rossiya 2023 yilda Ukrainadagi mojaro fonida SNV-III ishtirokini to‘xtatdi, AQSH esa strategik qurollarining holati bo‘yicha ma’lumot berishni to‘xtatdi. Shartnomani yana uzaytirish huquqiy jihatdan imkonsiz, rasmiy kelishuvga erishilmadi.
Ekspertlar ta’kidlashicha, SNV-III muddati tugashi global yadroviy nazoratda ramziy va amaliy bo‘shliq yaratadi. Shaffoflik va bashorat qilish imkoniyati yo‘qoladi, yangi kelishuvlarni tayyorlash qiyinlashadi va strategik noaniqlik ortadi. Shu bilan birga, xavf darhol oshmaydi: tezkor yadroviy zaryadlarni ko‘paytirish texnik jihatdan va vaqtinchalik cheklangan.
Shuningdek, boshqa yadroviy davlatlar — Xitoy, Buyuk Britaniya va Fransiya — ikki tomonlama nazoratda ishtirok etmaydi. Ularning arzenallari AQSH va Rossiyaga nisbatan ancha kichik, ammo global strategik barqarorlikni muhokama qilishda hisobga olinadi.
Kreml vakili Dmitriy Peskov ta’kidladi: tomonlar endi «keyingi qadamlarni tanlashda erkin» va Rossiya «javobgar va o‘ylangan tarzda» xavflarni nazorat qilish choralari ko‘radi va siyosiy-diplomatik muloqotga ochiq bo‘ladi.
Powered by Froala Editor