Hisob-kitobga asoslangan “engilmas do‘stlik”: Si Szinpin barqarorlik uchun KXDR yadroviy raketalariga ko‘z yummoqda
Siyosat
Vashington bilan yadroviy muzokaralar boshi berk ko‘chaga kirib qolgan va KXDRning Moskva bilan misli ko‘rilmagan harbiy yaqinlashuvi fonida Pekin tashabbusni o‘z qo‘liga olishga qaror qildi. “Engilmas do‘stlik” haqidagi rasmiy shiorlar ortida qat’iy pragmatik hisob-kitob yashiringan: g‘arbparast Janubiy Koreya bilan chegaradagi strategik sotsialistik bufer davlatni himoya qilish va shu bilan birga Vladimir Putinga Rossiyaning Osiyodagi ta’sir doirasi aslida qayerda tugashini ko‘rsatib qo‘yishdir.
XXR raisi Si Szinpin Shimoliy Koreyaga ikki kunlik rasmiy tashrif bilan keldi va mamlakatlar o‘rtasidagi “engilmas do‘stlik”ni e’lon qildi. Bu uning joriy yildagi ilk xorijiy safari va 2019-yildan beri Pxenyanga birinchi tashrifidir. KXDR yetakchisi Kim Chen In Xitoy delegatsiyasini aeroportda shaxsan kutib oldi. Tashrif arafasida Si Szinpin “Rodong Sinmun” gazetasida maqola chop etib, unda strategik hamkorlikni kengaytirish va “gegemonlik hamda avtoritarizm”ga birgalikda qarshi turish yo‘lini ta’kidladi.
Tahlilchilarning qayd etishicha, Pekin o‘z ustuvorliklarini tubdan o‘zgartirgan. Agar 2019-yilda Xitoy KXDRni yadroviy qurolsizlantirish uchun BMT sanksiyalarini qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsa, bugun Pxenyan qurolsizlanishi masalasi, katta ehtimol bilan, umuman muhokama qilinmaydi. AQSh va KXDR muzokaralaridagi boshi berk ko‘cha hamda Vashington bilan savdo urushiga dosh bergan Xitoy o‘z e’tiborini Kim rejimining barqarorligini saqlashga qaratdi. Shimoliy Koreya yetakchisining nufuzli singlisi mamlakatning yadroviy maqomini “aslo ortga qaytarib bo‘lmaydigan chegara” deb atadi. Harvard ekspertlarining fikricha, Pekin uchun AQSh harbiy resurslarini chalg‘itadigan, yaxshi qurollangan bufer davlat mavjudligi foydalidir.
Tashrifning ikkinchi muhim maqsadi — Rossiyaning o‘sib borayotgan ta’sirini jilovlashdir. 2024-yilda Ukrainadagi Rossiya kuchlarini qo‘llab-quvvatlash uchun Shimoliy Koreya qo‘shinlari yuborilgach, Pxenyan Moskvadan yirik moliyaviy yordam, texnologiyalar va o‘zaro mudofaa shartnomasini oldi. Bu Pekinning yashirin xavotiriga sabab bo‘lmoqda. Kremning askarlarga bo‘lgan ehtiyoji tufayli Moskva va Pxenyan munosabatlari teng huquqliroq ko‘rinsada, ekspertlar Rossiya Xitoy bilan raqobatlasha olmasligiga aminlar. Janubiy Koreya va Yaponiya iqtisodiyoti AQSh bilan ittifoqqa bog‘langan bo‘lib, ularga qarshi turishda KXDR iqtisodiy jihatdan zaiflashgan Rossiyaga tayanolmaydi.
Tashrifning iqtisodiy kun tartibi savdo, neftni qayta ishlash, fan, sog‘liqni saqlash va qishloq xo‘jaligi sohalarida amaliy hamkorlikni kengaytirishni o‘z ichiga oladi. Pekin Kimning Donald Tramp bilan ehtimoliy aloqalari tiklanishidan oldin KXDRning bosh hamkori maqomini mustahkamlamoqchi. Xitoyning eng katta qo‘rquvi — KXDR rejimining qulashi bo‘lib, bu yarim orolning g‘arbparast hukumat ostida birlashishiga olib keladi. Bunday holda, AQShning 28,5 ming kishilik qo‘shinlar kontingenti bevosita Xitoy va Rossiya quruqlik chegaralari yonida paydo bo‘ladi. Si Szinpinning safari Pxenyanni Pekinning diplomatik orbitasida uzil-kesil mustahkamlashga qaratilgan.
Tahlilchilarning qayd etishicha, Pekin o‘z ustuvorliklarini tubdan o‘zgartirgan. Agar 2019-yilda Xitoy KXDRni yadroviy qurolsizlantirish uchun BMT sanksiyalarini qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsa, bugun Pxenyan qurolsizlanishi masalasi, katta ehtimol bilan, umuman muhokama qilinmaydi. AQSh va KXDR muzokaralaridagi boshi berk ko‘cha hamda Vashington bilan savdo urushiga dosh bergan Xitoy o‘z e’tiborini Kim rejimining barqarorligini saqlashga qaratdi. Shimoliy Koreya yetakchisining nufuzli singlisi mamlakatning yadroviy maqomini “aslo ortga qaytarib bo‘lmaydigan chegara” deb atadi. Harvard ekspertlarining fikricha, Pekin uchun AQSh harbiy resurslarini chalg‘itadigan, yaxshi qurollangan bufer davlat mavjudligi foydalidir.
Tashrifning ikkinchi muhim maqsadi — Rossiyaning o‘sib borayotgan ta’sirini jilovlashdir. 2024-yilda Ukrainadagi Rossiya kuchlarini qo‘llab-quvvatlash uchun Shimoliy Koreya qo‘shinlari yuborilgach, Pxenyan Moskvadan yirik moliyaviy yordam, texnologiyalar va o‘zaro mudofaa shartnomasini oldi. Bu Pekinning yashirin xavotiriga sabab bo‘lmoqda. Kremning askarlarga bo‘lgan ehtiyoji tufayli Moskva va Pxenyan munosabatlari teng huquqliroq ko‘rinsada, ekspertlar Rossiya Xitoy bilan raqobatlasha olmasligiga aminlar. Janubiy Koreya va Yaponiya iqtisodiyoti AQSh bilan ittifoqqa bog‘langan bo‘lib, ularga qarshi turishda KXDR iqtisodiy jihatdan zaiflashgan Rossiyaga tayanolmaydi.
Tashrifning iqtisodiy kun tartibi savdo, neftni qayta ishlash, fan, sog‘liqni saqlash va qishloq xo‘jaligi sohalarida amaliy hamkorlikni kengaytirishni o‘z ichiga oladi. Pekin Kimning Donald Tramp bilan ehtimoliy aloqalari tiklanishidan oldin KXDRning bosh hamkori maqomini mustahkamlamoqchi. Xitoyning eng katta qo‘rquvi — KXDR rejimining qulashi bo‘lib, bu yarim orolning g‘arbparast hukumat ostida birlashishiga olib keladi. Bunday holda, AQShning 28,5 ming kishilik qo‘shinlar kontingenti bevosita Xitoy va Rossiya quruqlik chegaralari yonida paydo bo‘ladi. Si Szinpinning safari Pxenyanni Pekinning diplomatik orbitasida uzil-kesil mustahkamlashga qaratilgan.
Powered by Froala Editor