SETI va NASA muvaffaqiyati: ko‘rish imkonsiz bo‘lgan tizimlarda 27 ta sayyora-nomzod topildi
Dunyo
“Yulduzlar jangi” franshizasi orqali afsonaga aylangan qo‘shaloq quyosh botishi kuzatiladigan dunyolar ilgari o‘ylanganidan ko‘ra ancha keng tarqalgan hodisa bo‘lib chiqdi. Yangi Janubiy Uels universiteti va SETI instituti rahbarligidagi astronomlar jamoasi qo‘shaloq yulduz tizimlarida 27 ta yangi “sayyora-nomzod”ni aniqlashdi. Ushbu kashfiyot gravitatsion buzilishlarni tahlil qilishning innovatsion usuli tufayli amalga oshdi, bu usul sayyoralarni hatto an’anaviy usullar bilan ko‘rib bo‘lmaydigan joylarda ham topish imkonini beradi.
Ekzosayyoralarni qidirish an’anaviy ravishda “tranzit usuli”ga — sayyora yulduz oldidan o‘tayotganda yulduz nurining biroz xiralashishini qayd etishga tayanadi. Biroq, bu usul faqat orbita Yerga nisbatan mukammal darajada tekislangan bo‘lsagina samarali beradi. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society jurnalida chop etilgan yangi tadqiqot mutlaqo boshqacha yondashuvni — orbitalarning apsidal harakatini kuzatishni taklif etadi. Olimlar NASAning TESS kosmik teleskopi ma’lumotlarini tahlil qilib, ikki yulduzning o‘zaro tutilish paytlaridagi kichik vaqt siljishlariga e’tibor qaratishdi.
Usulning mohiyati shundaki, ko‘rinmas sayyora o‘zining gravitatsion tortishish kuchi bilan yulduzlar harakatida mikroskopik o‘zgarishlarni keltirib chiqaradi. Ushbu “gravitatsion izlar” qo‘shaloq tizim orbital yo‘lining asta-sekin burilishi sifatida namoyon bo‘ladi. Astronomlar 1590 ta tutiluvchi-qo‘shaloq tizimni o‘rganib, 71 ta holatda orbital anomaliyalarni aniqlashdi. Ularning 27 tasida eng ehtimolli tushuntirish sayyora massasiga ega ob’ektning mavjudligi bo‘ldi. Ushbu kashfiyotgacha fanga faqat 18 ta tasdiqlangan “sirkumbinar” sayyora ma’lum edi, bu esa hozirgi natijani haqiqiy muvaffaqiyatga aylantiradi.
Ushbu usulning o‘ziga xos qiymati shundaki, u oddiy vositalar bilan sayyoralarni qidirish juda qiyin bo‘lgan qaynoq va ulkan yulduzlarni tadqiq qilish imkonini beradi. Hozirgi vaqtda ma’lum bo‘lgan ikki million qo‘shaloq tizimning faqat kichik bir qismi tahlil qilingan. Qidiruvni Gaia katalogining barcha ma’lumotlariga kengaytirish va TESSning uzoq muddatli kuzatuvlari bilan birlashtirish yuzlab yangi dunyolarning ochilishiga va’da bermoqda. Ushbu ma’lumotlar olimlarga sayyoralar shakllanishi nazariyalarini qayta ko‘rib chiqishga va samoviy jismlar ikki quyoshli tizimlarning murakkab gravitatsion sharoitlarida qanday omon qolishini tushunishga yordam beradi.
Usulning mohiyati shundaki, ko‘rinmas sayyora o‘zining gravitatsion tortishish kuchi bilan yulduzlar harakatida mikroskopik o‘zgarishlarni keltirib chiqaradi. Ushbu “gravitatsion izlar” qo‘shaloq tizim orbital yo‘lining asta-sekin burilishi sifatida namoyon bo‘ladi. Astronomlar 1590 ta tutiluvchi-qo‘shaloq tizimni o‘rganib, 71 ta holatda orbital anomaliyalarni aniqlashdi. Ularning 27 tasida eng ehtimolli tushuntirish sayyora massasiga ega ob’ektning mavjudligi bo‘ldi. Ushbu kashfiyotgacha fanga faqat 18 ta tasdiqlangan “sirkumbinar” sayyora ma’lum edi, bu esa hozirgi natijani haqiqiy muvaffaqiyatga aylantiradi.
Ushbu usulning o‘ziga xos qiymati shundaki, u oddiy vositalar bilan sayyoralarni qidirish juda qiyin bo‘lgan qaynoq va ulkan yulduzlarni tadqiq qilish imkonini beradi. Hozirgi vaqtda ma’lum bo‘lgan ikki million qo‘shaloq tizimning faqat kichik bir qismi tahlil qilingan. Qidiruvni Gaia katalogining barcha ma’lumotlariga kengaytirish va TESSning uzoq muddatli kuzatuvlari bilan birlashtirish yuzlab yangi dunyolarning ochilishiga va’da bermoqda. Ushbu ma’lumotlar olimlarga sayyoralar shakllanishi nazariyalarini qayta ko‘rib chiqishga va samoviy jismlar ikki quyoshli tizimlarning murakkab gravitatsion sharoitlarida qanday omon qolishini tushunishga yordam beradi.
Powered by Froala Editor